Japanse Duizendknoop

Een algemeen overzicht van de plant en zijn voorkomen is te vinden op Ecopedia. Van de Japanse duizendknoop alleen: https://www.ecopedia.be/planten/japanse-duizendknoop En van de Japanse duizendknoop samen met de twee andere variëteiten die voorkomen in België: https://www.ecopedia.be/planten/japanse-duizendknoop-sachalinse-duizendknoop-en-boheemse-duizendknoop

Japanse duizendknoop (Fallopia japonica) is een invasieve exoot die tijdens de 18de eeuw is binnengebracht in Europa als sierstruik. Deze soort komt oorspronkelijk uit Zuid-Oost Azië en groeit hier in vulkanische gebieden als pioniersoort. In zijn gebied van oorsprong vormt de soort geen probleem aangezien er ook predatoren en parasieten aanwezig zijn die de plant onder controle houden. Deze laatste komen echter niet voor in Europa waardoor de exoot hier al snel een invasief karakter aannam. Dit wil zeggen dat de soort door zijn aanwezigheid een probleem vormt voor de biodiversiteit en/of volksgezondheid en/of economie. Sommige exoten nemen geen invasief karakter aan en gaan op in de inheemse natuur. De Japanse duizendknoop is een tweehuizige plant waarbij de mannelijke en vrouwelijke voortplantingscellen niet op eenzelfde plant voorkomen. In zijn oorspronkelijk gebied plant de soort zich seksueel voort maar in Europa zijn de mannelijke pollen echter steriel gebleken en plant de soort zich vegetatief voort aan de hand van wortelstokfragmenten. Deze soort wordt dan ook wel eens “het grootste vrouwtje ter wereld” genoemd omdat alle nakomelingen kopieën zijn van hetzelfde vrouwelijk individu. Gelijktijdig met de Japanse soort is ook de Salachinese duizendknoop (Fallopia sachalinensis) ingevoerd in Europa. Deze is minder invasief maar heeft in tegenstelling tot de Japanse duizendknoop wel vruchtbare pollen. De twee soorten komen in hun oorspronkelijk gebied normaal niet samen voor maar door de introductie in Europa zijn de kiemkrachtige pollen van de Sachalinese soort in contact gekomen met de kiemkrachtige stempels van de Japanse soort en is er een hybride ontstaan die enkel in Europa voorkomt, de Boheemse duizendknoop. Deze drie duizendknopen lijken zeer sterk op elkaar en worden vaak voor het gemak de invasieve duizendknopen genoemd.

Herkenning
Japanse duizendknoop stengels ontspringen al vroeg in het jaar uit de wortelkronen onder de grond. Eerst komt er een kleine rode knoop uit de grond die op korte tijd uitgroeit tot een stengel van om en bij de 2m hoogte. De plant is heel herkenbaar door de rode spikkels op de stengel en de grote bladeren die eindigen in een spitse punt. Hieronder een overzicht van de verschillen tussen de soorten en de hybride.

Probleem
Deze invasieve exoot vormt dikke monotone struiken waaronder- of tussen weinig andere soorten kunnen voortbestaan. Hij heeft een negatieve impact op de biodiversiteit en kan door zijn dens wortelnetwerk en grote hoeveelheid strooisel (afgevallen bladeren en stengels) de plaatselijke abiotische kenmerken domineren. Langs waterwegen zorgt de plant dan weer voor overlast door een verhoogde erosie van oevers. Dit doordat de begroeiing in de winter schaars is en de grond daardoor weerbaar is voor de inslag van regen. Daarnaast brengt de plant ook hoge financiële kosten met zich mee in de bouwsector aangezien de wortelstok door diktegroei schade kan brengen aan gebouwen, wegen en andere infrastructuur. Voor een correcte impactanalyse van een invasieve exoot wordt er in België meestal gekeken naar de “Invasive Species Environmental Impact Assessment” (ISEIA) die wordt opgevolgd door het Belgische Forum on Invasive Species (BFIS) dat werkt aan de hand van het Harmonia informatie systeem. Hier worden invasieve soorten beoordeeld door de combinatie van hun effect op het milieu en hun verspreidingsniveau. Het Harmonia systeem brengt met een 30tal vragen verschillende facetten, verspreiding, invaderend vermogen, effect op andere soorten, impact op het ecosysteem, etc.. van de invasie in kaart en zet dit om naar een kwantitatieve schade-inschatting. Japanse duizendknoop krijgt in deze impactanalyse A3, met A een verwijzing naar de zwarte lijst die soorten met een hoog milieurisico bevat en 3 wijst dat dit zeer aanwezig is in de literatuur en er voldoende bewijs is hiervoor.

Beheer
Via tuinafval, grondverzet en transport via water- en spoorwegen is de exoot in Vlaanderen verspreid geraakt. De soort houdt namelijk van verstoring en zal hierop reageren door verder uit te breiden. Dit kan door de uitgroei van de wortelstok die tot op 10 meter verderop kan zorgen voor een nieuwe haard. Daarnaast is een klein fragment van de wortelstok al voldoende voor de plant om op een nieuwe locatie te ontkiemen. Grondwerken en grondverzet in gebieden met duizendknoophaarden zijn dus vaak een bron voor verdere verspreiding. De plant groeit ook graag op oevers en bermen waar de verdere verspreiding bevoordeeld kan worden door wind en water. Het beheren van de soort is zeer moeilijk omdat de plant beschikt over een zeer sterk regeneratievermogen en weerbaar is. Indien een ingreep slechts gedeeltelijk uitgevoerd wordt zal dit dan ook in de meeste gevallen leiden tot een uitbreiding van de haard. Een goede voorbereiding, opvolging en nazorg van de uit te voeren beheerwerken zijn dan ook een belangrijke vereiste. Indien dit niet kan nageleefd worden is vaak een nulbeheer de beste keuze. De soort uitroeien tot op de laatste plant is dan ook een zeer moeilijke taak. Hieronder een overzichtsfiguur van de beheermogelijkheden. Een uitgebreid overzicht is te vinden in het overzichtsdocument dat Marijke Thoonen en Sus Willems voor het INBO hebben opgesteld. Hierbij is het zeer belangrijk om elke situatie apart te bekijken en telkens te kiezen voor een aangepast beheer. Zo zijn sommige gebieden niet makkelijk bereikbaar met grazers of kan er niet overal met machines uitgegraven worden of bevindt het zich te dicht bij een waterweg om gebruik te maken van een chemische bestrijding. Ondanks al de mogelijkheden is er een wisselend resultaat op het veld waarneembaar en is er geen één optie die als silver bullet kan dienen in de strijd tegen duizendknoop. Er wordt dan ook vaak gebruik gemaakt van een combinatie van technieken.

Richtlijnen voor het oogsten
Periode van oogsten: januari tot februari De duizendknopen zijn vaste planten die overwinteren aan de hand van een sterke en deels verhouten wortelstok. Vanaf maart schieten er nieuwe stengels uit de actieve ondergrondse stengelknopen. Deze groeien tot eind augustus en kunnen lengtes van zeker 2,5 meter behalen. Bij het maaien van de actieve stengels treedt er een vluchtreflex van de plant op. Deze kan via horizontale groei dan enkele meters verder weer opschieten. Vanaf oktober beginnen de stengels helemaal te verhouten en stopt de sapstroom tussen de bladeren en het wortelstelsel. Over invloed van de zon, de wind en de regen breken ze langzaam af. Het verwijderen van deze takken, een tiental centimeter boven de grond, heeft geen effect op de verspreiding van de soort aangezien het het actieve deel ongestoord laat. Dit materiaal is droog genoeg om te verwerken. Zo zijn er tussen het maaisel nog weinig bladeren aanwezig. Doordat de stengels hol zijn, is dit ook zeer licht en gemakkelijk.

De groeicyclus van de Japanse duizendknoop (Bron: The Invasive Weeds Agency).

Verspreiding
Er zijn verschillende manieren om de verspreiding in Vlaanderen, Brussels gewest en Wallonië op te zoeken.

Een overzichtsweergave van de plant en zijn waarnemingen in België is te vinden op: https://waarnemingen.be/species/6781/ Hier kan je tot op 1km kilometerhok inzoomen en per tijdsinterval zoeken. De verspreiding van Japanse duizendknoop in België in de periode van 1 januari 2020 tot 18 juni 2021. Kaart opgedeeld in kilometerhokken van 1 km (Bron: Waarnemingen.be).

Een meer internationaal platform over biodiversiteit is te vinden op GBIF.ORG. Dit op Vlaams niveau: https://www.gbif.org/dataset/271c444f-f8d8-4986-b748-e7367755c0c1?fbclid=IwAR00v0ayMiBk88U_lpTa7B5ETv90_fLMpAFN2t9HbIxJxYv35zCqEqdZkDA

Verspreiding van de Japanse duizendknoop in Vlaanderen van 2000 tot 2021 (bron: gbif). Of wereldwijd: https://www.gbif.org/species/5334357?fbclid=IwAR2I47QJZPUxg-o5JArQXbXt8GgXEkdp6ITR6WF8esmS4KME_D1rfUnCR3U

Verspreiding van de Japanse duizendknoop op wereldschaal in de periode van 1800 – 2021 (bron: gbif). Floradatabank Een andere mogelijkheid is via de Flora databank: https://flora.inbo.be/Pages/Common/Default.aspx https://flora.inbo.be//Pages/Common/ReportSearchCriteriaPage.aspx?ReportName=VerspreidingSoort Hier kan je de waarnemingen opvragen in de vorm van een Excel. Deze Excel deelt Vlaanderen en het Brussels hoofdstedelijk gewest op in uur- en kwartierhokken. Door deze dan te vergelijken met de gekende locaties van deze hokken kan je het voorkomen bepalen. Is omslachtiger en moeilijker dan waarnemingen.be Handige is dat je met de Excel de data zelf kan verwerken tot grafieken. Excelbestand van het voorkomen van de Japanse duizendknoop In Vlaanderen op basis van uurhok/hok met een gegeven precisie en jaar tussen 2000 en 2021 (bron: floradatabank).

Voor het opzoeken van de opdeling van de IFBL uur- en kwartierhokken kan gebruik gemaakt worden van: https://plantenwerkgroep.wordpress.com/kaarten/